AB Komisyonu, Frontex’in geri gönderme rolünü genişletmeyi önerdi

Avrupa Komisyonu (European Commission), 27 Ekim 2026’da geri gönderme süreçlerine ilişkin iki ayrı tüzük teklifi sundu. Tekliflerden biri Frontex’in rolünü genişletmeyi, diğeri geri gönderme, geri kabul ve yeniden entegrasyon dosyalarının dijital yönetimini amaçlıyor. Bunlar henüz yürürlükteki kurallar değil.

Frontex bir vize veya oturum programı değil; AB ülkelerine dış sınır yönetimi ve geri gönderme faaliyetlerinde teknik ve operasyonel destek sağlayan bir ajans. Başka bir deyişle, Komisyon geri gönderme faaliyetlerini sıfırdan başlatmayı değil, mevcut kurumsal desteği genişletmeyi öneriyor. Ajansın görev alanı hakkında Avrupa Komisyonunun bilgilendirmesi de bu çerçeveyi açıklıyor.

Önerilen değişiklikler neleri kapsıyor?

Komisyonun tekliflere ilişkin duyurusuna göre Frontex bünyesinde bir Geri Gönderme Koordinasyon Merkezi kurulması planlanıyor. Ajansın kimlik tespiti, gönüllü dönüş danışmanlığı, geri gönderme operasyonları ve yeniden entegrasyon konularında daha stratejik destek vermesi öneriliyor. Ayrı dijitalleşme teklifi ise dosya yönetimini ve kurumlar arasındaki veri paylaşımını hızlandırmayı hedefliyor.

Tekliflerde Frontex’in daimi birlik kapasitesinin kademeli olarak 30 bine çıkarılması ve 17 bin kişilik yeni bir rezerv oluşturulması da yer alıyor. Hızlı müdahale gücü ile kamuya açık sosyal medya içeriklerini izlemeye yönelik bir merkez kurulması da öneriler arasında. Dijital sistem için veri koruma güvenceleri öngörülüyor. Ayrıca AB dışındaki iki ülke arasındaki geri gönderme operasyonlarına verilecek desteğin, ilgili ülkeyle anlaşmaya ve temel haklarla uluslararası standartlara uyuma bağlı olması öneriliyor.

Türk vatandaşları açısından kimleri ilgilendiriyor?

Bu gelişmenin Türk okurla doğrudan bağlantısı, AB’de kalma hakkı bulunmayan ve geri gönderme sürecine tabi olan Türk vatandaşlarıyla sınırlı. Teklif Türk vatandaşlığına özel değil; genel olarak AB dışındaki ülkelerin vatandaşlarını kapsıyor. Belirleyici olan pasaport türü değil, kişinin AB’de kalış hakkı ve geri gönderme sürecindeki durumu.

Bu nedenle teklifi, Türkiye’den yapılan olağan Schengen vizesi başvurularına yeni bir şart getiriyormuş gibi okumamak gerekir. AB’de geçerli kalış hakkı bulunan kişiler de yalnızca Türk vatandaşı oldukları için geri gönderme sürecine tabi olmaz. Önerilen kurumsal değişiklikler, bireysel dosyaların sonucunu veya işlemlerin fiilen ne kadar hızlanacağını tek başına göstermiyor.

Karar yetkisi ve temel güvenceler

Mevcut 2019/1896 sayılı Tüzük’ün 48. maddesine göre geri gönderme kararlarının esası üye devletlerin sorumluluğunda. Frontex’in rolünü artırma önerisi, Ajansa otomatik sınır dışı kararı verme yetkisi tanındığı anlamına gelmiyor. Komisyonun geri gönderme politikasına ilişkin açıklaması bireysel değerlendirmeyi, yargı yoluna başvurma imkânını ve toplu sınır dışı yasağını vurguluyor. Geri göndermeme ilkesi, uluslararası koruma yükümlülükleri ve çocuk hakları da gözetilmesi gereken güvenceler arasında.

Tekliflerin yasalaşması için Avrupa Parlamentosu (European Parliament) ile Avrupa Birliği Konseyinin (Council of the European Union) anlaşması gerekiyor. Komisyon duyurusu bu iki teklif için kesin bir yürürlük tarihi vermiyor. Dolayısıyla şu an söz konusu olan, mevcut desteği ve dosya yönetimini değiştirmeyi amaçlayan öneriler; fiilî uygulama ve kişilerin dosyalarına olası etkiler, müzakerelerin sonucuna bağlı.