İtalya'da bir mahkemenin, Avrupa Birliği'nin geçen şubat ayında kabul ettiği ortak "güvenli menşe ülke" listesini ilk kez Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın önüne taşıdığı bildirildi. İtalyan gazetesi Il Manifesto'nun 20 Kasım'da yayımlanan ve Ristretti sitesinde de yer alan haberine göre, Bologna Mahkemesi (Tribunale di Bologna) 19 Kasım'da Mısırlı bir sığınmacının dosyasında Divan'a dört soru yöneltti.
Dosya, hızlandırılmış sınır usulüyle incelenen bir iltica başvurusuyla ilgili. Gazetenin aktardığına göre soruları Yargıç Luca Minniti kaleme aldı ve mahkeme Divan'dan konuya acil olarak bakmasını istedi.
Bu bir Divan kararı değil. Ulusal mahkemenin Avrupa Birliği hukukunun yorumu ya da geçerliliği konusunda Divan'ın görüşünü istediği bir ön karar başvurusu (preliminary reference) söz konusu. Başvuru, Mısır'ı listeden çıkarmıyor ve AB düzenlemesini kendiliğinden geçersiz kılmıyor.
Bologna Mahkemesi Divan'a ne sordu?
Il Manifesto'nun özetine göre dört soru, listenin hem nasıl denetleneceğine hem de içeriğine uzanıyor. İlki, ulusal yargıcın böyle bir AB belirlemesini hangi ölçüde inceleyebileceğiyle ilgili. İkincisi, bir ülkenin genel olarak güvenli sayılmasına rağmen belirli gruplar için risk taşıyıp taşımadığı sorusu. Üçüncü soru doğrudan Mısır'ın AB listesine alınmasının esastan geçerli olup olmadığını hedef alıyor. Dördüncüsü ise bu kararın dayandığı bilgilerin erişilebilir ve doğrulanabilir olup olmadığını soruyor.
Son iki soru, meselenin neden önemli olduğunu gösteriyor. Bir ülke listeye alındığında o ülkenin vatandaşlarının başvuruları daha hızlı bir yoldan inceleniyor. Mahkemenin sorusu, bu hızlı yolun dayandığı ülke değerlendirmesinin sığınmacı ve yargıç tarafından gerçekten görülüp tartışılabilir olup olmadığı.
Bilgi şimdilik gazete aktarımına dayanıyor. Divan'ın acil inceleme talebini kabul edip etmediği, dosyaya verilen numara ve bu süreçte herhangi bir ara tedbir kararı alınıp alınmadığı henüz netleşmiş değil.
Güvenli menşe ülke listesi ne işe yarıyor?
Güvenli menşe ülke (safe country of origin) belirlemesi, o ülkeden gelen kişilerin iltica başvurularının hızlandırılmış biçimde incelenmesine imkân veriyor. Bu hızlı inceleme, bireysel güvencelerle birlikte uygulanıyor; yani listede adı geçen ülkenin vatandaşı olmak, koruma talebinin baştan reddedileceği anlamına gelmiyor.
AB bu listeyi (AB) 2026/464 sayılı Tüzük ile oluşturdu. 24 Şubat 2026 tarihli ve 26 Şubat'ta yayımlanan tüzük, (AB) 2024/1348 sayılı Tüzüğü değiştirerek Mısır'ın da yer aldığı, bütün Birlik için geçerli ortak bir liste getirdi.
Avrupa Parlamentosu (European Parliament) da listenin bireysel korumayı ortadan kaldırmadığını vurguluyor. Parlamentonun açıklamasına göre başvuru sahipleri, ülkelerine döndüklerinde zulme uğrayacaklarından haklı bir korku duyduklarını ya da ciddi bir zarar riskiyle karşı karşıya kalacaklarını göstererek hızlandırılmış usulün kendilerine uygulanmaması gerektiğini ortaya koyabiliyor.
Bu kavram, aynı dönemde ayrıca kabul edilen güvenli üçüncü ülke (safe third country) düzenlemesiyle karıştırılmamalı. Güvenli üçüncü ülke, kişinin kendi ülkesi dışında başka bir ülkede koruma bulup bulamayacağıyla ilgilidir. Bologna'daki dosya ise başvuru sahibinin kendi ülkesi olan Mısır'ın listeye alınmasına ilişkin.
Listenin kabul süreci ve önceki Divan kararı
Avrupa Parlamentosu ortak listeyi 10 Şubat 2026'da 184'e karşı 408 oyla, 60 çekimser oyla onayladı. AB Konseyi (Council of the European Union) ise 23 Şubat'ta son onayı verdi. Kasım ayındaki gelişme listenin kabulüyle değil, uygulamasına karşı açılan yargısal tartışmayla ilgili.
Divan'ın bu alanda daha önce verdiği önemli bir karar da var. Alace ve Canpelli adıyla bilinen C-758/24 ve C-759/24 sayılı birleşik davalarda Divan, 1 Ağustos 2025'te ulusal düzeyde yapılan güvenli ülke belirlemelerinin yargısal denetime açık olması ve dayandıkları kaynakların yeterince erişilebilir olması gerektiğine hükmetmişti.
Ancak o karar, 2013/32/AB sayılı Yönerge (Directive 2013/32/EU) kapsamında üye devletlerin kendi belirlemeleriyle ilgiliydi. Sonradan kabul edilen AB listesinin geçerliliği hakkında bir şey söylemiyordu. Bologna Mahkemesi'nin bildirilen soruları, benzer ilkelerin bu kez Birlik düzeyindeki listeye nasıl uygulanacağı tartışmasını açmış oluyor.
Kimleri ilgilendiriyor?
Dosyadaki başvuru sahibi Mısırlı, dolayısıyla en doğrudan etki Mısır vatandaşlarının İtalya'daki iltica başvurularında hissedilebilir. Ancak yargısal denetimin kapsamına ve bilgilerin erişilebilirliğine ilişkin sorular, ülkesi AB listesinde yer alan ve İtalya'da koruma arayan herkesi ve ailelerini yakından ilgilendiriyor. Divan'ın vereceği cevap, hızlandırılmış sınır usulünde yargıcın ne kadar derine inebileceğini belirleyebilir.
Haberde Türkiye vatandaşlarına özgü bir düzenleme ya da yeni bir yükümlülük yer almıyor. Sevk kararı da kendi başına yeni bir başvuru şartı, son tarih ya da hızlandırılmış usulde görülen dosyalar için otomatik bir sonuç doğurmuyor. Divan'ın bu tek dosyada vereceği yanıt ortaya çıkmadan, devam eden diğer başvuruların nasıl etkileneceğini söylemek için erken.
Yorumlar 0
Yorum yapGörüşünüzü paylaşın, sorularınızı sorun.
İlk yorumu siz yazın.
Yorumunuzu ekleyin
Yorumlar yayın kontrolünden geçer. Küfür, kişisel saldırı, reklam ve ilgisiz içerikler yayımlanmaz. Özel belgelerinizi veya dosya bilgilerinizi burada paylaşmayın.
Uygun yorumlara otomatik teşekkür veya genel yönlendirme yanıtı verilebilir.